Exclusiveness of the Ugly: the Exclusionary Dimension of Aesthetic Rebellion in Graphic Design

Ekskluzywno┼Ť─ç brzydoty: wykluczaj─ůcy wymiar buntu estetycznego w projektowaniu graficznym. [Exclusiveness of the Ugly: the Exclusionary dimension of Aesthetic Rebellion in Graphic Design.]

Ekskluzywno┼Ť─ç brzydoty: wykluczaj─ůcy wymiar buntu estetycznego w projektowaniu graficznym. [Exclusiveness of the Ugly: the Exclusionary Dimension of Aesthetic Rebellion in Graphic Design.] was a talk by Maciej Ratajski at a scientific conference at the University of Warsaw.

ENGLISH ABSTRACT
[WERSJA POLSKA PONI┼╗EJ]

In Poland, the political transformation initiated new forms of visual expression in advertising and communication based on ostentatious attempts to attract attention and the ÔÇťdo it yourselfÔÇŁ aesthetic. Their result was a chaos of advertising signs sometimes referred to as "typo polo". Graphic designers made it their point of honour to fight against visual arbitrariness, educate clients, promote order and aesthetic taste.

A quarter of a century later, widespread ignorance has been replaced by a situation where everyone has an opinion about what is in good taste. "Aesthetic police" is active on social media, and the Graphic designer cried as he designed page stigmatizes amateurish and overloaded graphic designs. The context has changed, too — the space is filled with over-designed messages from big companies, and good design is a driving force in the economy.

Among the effects of this is the hyperaesthetic fatigue described by Wolfgang Welsch. It manifests itself in a "longing for unsightliness" and a "craving for pauses and aesthetic disturbances". One can see in this the source of the interest of avant-garde design studios around the world in works that are ostentatiously ugly. This is led by the Dutch and Swiss, whose visual culture has remained at the highest level in Europe for decades, but this trend is also present in Poland.

The phenomenon itself, by the way, is not new — it was described in the early 1990s by Steven Heller in his famous text Cult of the Ugly in Eye magazine. It is also known from Punk aesthetics and counterculture zines. The anti-capitalist dimension remains visible, for example, in the work of the Metahaven studio. Others, such as the Polish duo Noviki, emphasize the experimental nature of their work.

However, the question arises as to who is the recipient of these projects today. If they are commissioned, the principal is usually a cultural institution, a commercial gallery or a publishing house related to art and design. The risk of financing an ugly project can be afforded by a client whose offer is not addressed to the general public. Or one whose audience has enough cultural capital, in Pierre BourdieuÔÇÖs sense, to perceive irony and recognize within oneself the addressee of the subtle message.

The aesthetic rebellion of young designers is often motivated by the right reasons — authentic aesthetic research and the desire to break with the tyranny of good taste. However, it is not for everyone. In fact, its function in the late capitalism sometimes becomes what Bourdieu called the ÔÇťtrue missionÔÇŁ of museums: ÔÇťaffirming some in a sense of belonging and others in a sense of exclusion.ÔÇŁ

WERSJA POLSKA

Transformacja ustrojowa zapocz─ůtkowa┼éa w Polsce nowe formy wizualnej ekspresji w reklamie i komunikacji oparte na ostentacyjnych pr├│bach przykucia uwagi i┬áestetyce ÔÇ×zr├│b to samÔÇŁ. Ich skutkiem by┼é chaos reklamowych szyld├│w okre┼Ťlany czasem jako ÔÇ×typo poloÔÇŁ. Projektanci grafiki za punkt honoru postawili sobie walk─Ö z wizualn─ů samowol─ů, edukacj─Ö klient├│w, promowanie ┼éadu i estetycznego smaku.

─ćwier─ç wieku p├│┼║niej powszechn─ů ignorancj─Ö zast─ůpi┼éa sytuacja, w kt├│rej ka┼╝dy ma opini─Ö na temat tego, co jest w dobrym gu┼Ťcie. ÔÇ×Policja estetycznaÔÇŁ dzia┼éa w┬ámediach spo┼éeczno┼Ťciowych, a strona Grafik p┼éaka┼é jak projektowa┼é pi─Ötnuje amatorskie i prze┼éadowane projekty graficzne. Zmieni┼é si─Ö te┼╝ kontekst — przestrze┼ä wype┼éniaj─ů przeestetyzowane komunikaty wielkich firm, a dobre projektowanie stanowi si┼é─Ö nap─Ödowa gospodarki.

W┼Ťr├│d skutk├│w tego stanu rzeczy jest opisywane przez Wolfganga Welscha zm─Öczenie hiperestetyczno┼Ťci─ů. Objawia si─Ö ono ÔÇ×t─Ösknot─ů za┬ánie-estetyczno┼Ťci─ůÔÇŁ i┬áÔÇ×ochot─ů na┬ápauzy i┬ázak┼é├│cenia estetyczneÔÇŁ. Mo┼╝na w tym dopatrywa─ç si─Ö ┼║r├│de┼é zainteresowania awangardowych studi├│w projektowych na ca┼éym ┼Ťwiecie pracami ostentacyjnie brzydkimi. Przoduj─ů w tym Holendrzy i Szwajcarzy, kt├│rych kultura wizualna od dziesi─Öcioleci pozostaje na najwy┼╝szym poziomie w Europie, ale nurt ten obecny jest tak┼╝e w Polsce.

Samo zjawisko nie jest przy tym nowe — opisywa┼é je na pocz─ůtku lat 90. Steven Heller w s┼éynnym tek┼Ťcie Cult of the Ugly w magazynie Eye. Znane jest te┼╝ z┬áestetyki Punk czy kontrkulturowych zin├│w. Antykapitalistyczny wymiar pozosta┼é zreszt─ů widoczny np. w dzia┼éaniach studia Metahaven. Inni, jak polski duet Noviki, podkre┼Ťlaj─ů badawczy i eksperymentalny charakter swojej pracy.

Pojawia si─Ö jednak pytanie, kto jest dzi┼Ť odbiorc─ů tych projekt├│w. Je┼╝eli s─ů one zamawiane, to zleceniodawca to zwykle instytucja kultury, komercyjna galeria lub wydawnictwo zwi─ůzane ze sztuk─ů i projektowaniem. Na ryzyko sfinansowania brzydkiego projektu mo┼╝e sobie pozwoli─ç klient, kt├│rego oferta nie jest skierowana do szerokiej publiczno┼Ťci. Albo ten, kt├│rego odbiorca posiada wystarczaj─ůcy kapita┼é kulturowy w rozumieniu PierreÔÇÖa Bourdieu, by dostrzec ironi─Ö i rozpozna─ç w sobie adresata subtelnego komunikatu.

Bunt estetyczny m┼éodych designer├│w motywowany bywa s┼éusznymi pobudkami — autentycznymi poszukiwaniami estetycznymi i ch─Öci─ů zerwania z tyrani─ů dobrego smaku. Nie jest jednak dla wszystkich. W rzeczywisto┼Ťci p├│┼║nego kapitalizmu jego funkcj─ů staje si─Ö czasem to, co Bourdieu nazwa┼é ÔÇ×prawdziw─ů misj─ůÔÇŁ muze├│w: ÔÇ×utwierdzanie niekt├│rych w┬ápoczuciu przynale┼╝no┼Ťci, a innych w┬ápoczuciu wykluczeniaÔÇŁ.